एका घनदाट जंगलात ऐरावत नावाचा एक भव्य हत्ती राहत होता. त्याला आपल्या अवाढव्य शरीराचा आणि ताकदीचा भारी गर्व होता. तो स्वतःला जंगलाचा राजा समजायचा आणि रोज इतर छोट्या प्राण्यांना त्रास द्यायचा. रस्त्याने जाताना समोर येणाऱ्या झाडांच्या फांद्या तोडणे, छोट्या प्राण्यांच्या घरांवर पाय देणे आणि लहान प्राण्यांची टवाळी करणे हा त्याचा रोजचा खेळ बनला होता.
त्याच जंगलात एका मोठ्या झाडाखाली ‘चिंकी’ नावाची एक छोटीशी मुंगी आपल्या कुटुंबासोबत राहत होती. चिंकी आणि तिच्या मैत्रिणी खूप कष्टाळू होत्या. पावसाळ्याच्या दिवसांसाठी त्या रोज अन्नाचे कण साठवून आपल्या वारुळात नेण्याचे काम करायच्या.
एक दिवस चिंकी मुंगी पाठीवर साखरेचा दाणा घेऊन हळूहळू आपल्या वारुळाकडे चालली होती. तितक्यात तिथे ऐरावत हत्ती आला. त्याने चिंकीला पाहिले आणि मोठ्याने हसत म्हणाला, “ए चिमुकले! माझ्या रस्त्यातून बाजूला हो, नाहीतर एका पायाखाली तुझा चक्काचूर करेन!”
चिंकीने अतिशय नम्रपणे उत्तर दिले, “हत्तीदादा, मी माझ्या अन्नाचा कण घेऊन जात आहे. कृपया मला थोडी वाट दे आणि कोणालाही असा तुच्छ समजू नकोस. प्रत्येकाचे या जंगलात काही ना काही महत्त्व असते.”
हे ऐकून ऐरावतचा अहंकार दुखावला गेला. “तू मला शिकवणार?” असे म्हणत त्याने आपल्या सोंडेत पाणी भरले आणि चिंकीच्या वारुळावर उडवले. पाण्याच्या प्रचंड माऱ्यामुळे वारुळातील साठवलेले अन्न वाहून गेले आणि चिंकीचे घरही नष्ट झाले. चिंकी कशीबशी बचावली, पण हत्तीच्या या वागण्याने ती खूप दुखावली गेली. तिने ठरवले की, या अहंकारी हत्तीला धडा शिकवायलाच हवा.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी हत्ती एका मोठ्या झाडाखाली गाढ झोपला होता. चिंकीने हीच योग्य वेळ ओळखली. ती अगदी हळूहळू, न घाबरता हत्तीच्या पायावरून सरपटत त्याच्या मोठ्या कानाजवळ पोहोचली आणि शांतपणे त्याच्या सोंडेच्या आत शिरली.
सोंडेच्या आत जाऊन चिंकीने हत्तीला आतून चावायला सुरुवात केली. हत्ती क्षणात टाचा घासून उठला! त्याला असह्य वेदना होऊ लागल्या. तो जोरात सोंड हलवू लागला, जमिनीवर सोंड आपटू लागला आणि वेदनेने हंबरू लागला. “अहो! वाचवा! माझ्या सोंडेत काय गेले आहे? मेलो गं आई!” असा ओरडत तो जंगलात इकडे-तिकडे धावू लागला. पण चिंकी आतून त्याला चावतच राहिली.
शेवटी वेदना सहन न झाल्याने हत्ती जमिनीवर गुडघे टेकून बसला आणि रडत म्हणाला, “माझ्या सोंडेत जो कोणी प्राणी आहे, कृपया मला माफ कर! मी यापुढे कोणालाही त्रास
देणार नाही. मला या वेदनेतून वाचव!”
हत्तीचा अहंकार पूर्णपणे गळून पडला आहे हे पाहून चिंकी हळूच सोंडेच्या बाहेर आली आणि हत्तीच्या समोर उभी राहिली.
चिंकीला पाहून हत्ती थक्क झाला. एका छोट्याशा मुंगीने आपली ही अवस्था केली आहे यावर त्याचा विश्वासच बसत नव्हता.
चिंकी म्हणाली, “हत्तीदादा, आता समजले का? कोणाचाही आकार पाहून त्याला लहान किंवा कमकुवत समजू नये. शारीरिक ताकद हीच सर्वकाही नसते!”
हत्तीने मान खाली घातली आणि चिंकीची मनापासून माफी मागितली. त्या दिवसानंतर ऐरावतने कोणालाही त्रास देणे सोडून दिले आणि तो सर्वांशी प्रेमाने वागू लागला.
ALSO READ: बोधकथा : दोन हंसांची कहाणी
तात्पर्य : कधीही आपल्या ताकदीचा किंवा रूपाचा अहंकार करू नये. जगात कोणताही जीव लहान किंवा मोठा नसतो; प्रत्येकामध्ये काही ना काही विशेष ताकद असते. कोणालाही कमी लेखण्याची चूक करू नये.
ALSO READ: बोधकथा : महाकपिचे बलिदान
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
ALSO READ: खोटे बोलणाऱ्या पोपटाला मिळाली अनोखी शिकवण; मुलांसाठी बोधकथा