हठयोगामध्ये शुद्धीकरणाच्या पद्धती अत्यंत महत्त्वाच्या आहेत. या पद्धतींमध्ये नेती, धौती, बस्ती, कुंजर, न्यौली आणि त्राटक या प्रमुख आहेत. या पद्धतींचा सराव केल्याने संपूर्ण शरीर शुद्ध होते. जेव्हा शरीरात कोणत्याही अशुद्धीला स्थान मिळत नाही, तेव्हा मन शुद्ध आणि आनंदी राहते. ही अवस्था सर्व रोग आणि दुःखे नाहीशी करते. शरीरातील अशुद्धी दूर केल्याने रोगप्रतिकारशक्ती देखील मजबूत होते. या महामारीच्या काळात हे आवश्यक आहे. येथे बस्ती आणि धौती पद्धतींचा संक्षिप्त आढावा दिला आहे.
ALSO READ: बालासन करण्याचे फायदे जाणून घ्या; योग्य पद्धत आणि महत्त्वाच्या टिप्स जाणून घ्या
१. बढी क्रिया: जेव्हा वाघांसारखे प्राणी आजारी पडतात, तेव्हा त्यांना या प्रकारच्या क्रियेमुळे आरोग्य लाभ मिळतो, म्हणूनच या क्रियेला बढी क्रिया असे नाव आहे.
पद्धत: जेवणानंतर दोन तासांनी, जेव्हा अर्धी पचनक्रिया पूर्ण होते, तेव्हा घशात दोन बोटे घालून उलटी घडवून आणली जाते, जेणेकरून अर्धवट पचलेले अन्न बाहेर पडेल – या प्रक्रियेला बाधी म्हणतात.
तुम्ही हे सुद्धा करू शकता. पाच ते सहा ग्लास कोमट पाणी प्या. तुम्ही पाण्यात थोडे मीठ घालू शकता. त्यानंतर, दोन्ही हात मांडीवर ठेवून थोडे पुढे वाकून उभे राहा. उड्डियाना बंध लावा आणि नौली क्रिया करा. उलट्या करून कोमट पाणी पूर्णपणे बाहेर काढा. घशात दोन बोटे घालून तुम्ही उलट्या करण्याची प्रक्रिया सुरू करू शकता.
ALSO READ: पादहस्तासन योगासनाचे फायदे, करण्याची पद्धत आणि घ्यायची खबरदारी
खबरदारी: बाधी क्रिया करण्यापूर्वी एका पात्र योग प्रशिक्षकाचा सल्ला घ्या. कोणताही शारीरिक आजार असल्यास ही क्रिया करू नये. कोणतीही योगासने किंवा व्यायाम जबरदस्तीने करू नका.
२. धौती क्रिया: ही अनेक प्रकारे केली जाते, त्यापैकी वस्त्र धौती करणे थोडे कठीण आहे, परंतु त्यामुळे सर्व कफ दूर होतो.
ALSO READ: नियमित योगाभ्यासाचे ६ आश्चर्यकारक फायदे; शरीर आणि मन राहील निरोगी!
पद्धत: तोंडावाटे पोटात एक पातळ सुती कापड घालून ते हळूहळू आणि काळजीपूर्वक बाहेर काढण्याच्या क्रियेला वस्त्र धौती म्हणतात.
खबरदारी: हे हठयोगाच्या तज्ञ गुरूंच्या थेट मार्गदर्शनाखालीच शिकले पाहिजे.
याचे फायदे: यामुळे पोटातील सर्व अशुद्धी, कफ इत्यादी न पचलेल्या अन्नासह बाहेर पडतात. परिणामी, पोटाच्या समस्या कमी होतात आणि कफामुळे होणारे आजार मोठ्या प्रमाणात बरे होतात. या अभ्यासाने बुद्धी तल्लख होते आणि शरीर ऊर्जावान राहते. यामुळे योग साधनेचा १००% लाभ मिळतो. या अभ्यासाने अतिरिक्त पित्त नाहीसे होते. हे अन्ननलिका स्वच्छ करते आणि कफ पूर्णपणे बाहेर टाकते.
अस्वीकरण: वेबदुनियावर आरोग्य, सौंदर्य प्रसाधने, आयुर्वेद, योग, धर्म, ज्योतिष, वास्तु, इतिहास, पौराणिक कथा इत्यादी विषयांवर प्रकाशित/प्रसारित केलेले व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ जनहित लक्षात घेऊन आपल्या माहितीसाठी आहेत. वेबदुनिया या बाबींच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही. यापैकी कोणत्याही गोष्टीचा वापर करण्यापूर्वी नेहमी तज्ञांचा सल्ला घ्या.