बैल पोळा हा मुख्यत्वे शेतकऱ्यांचा आणि सर्जा-राजाचा (बैलांचा) सण आहे. वर्षभर शेतात राबणाऱ्या बैलांबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी या दिवशी त्यांना सजवून त्यांची पूजा केली जाते. आज आपण बैल पोळ्याच्या दिवशी दाखवला जाणारा मुख्य व पारंपरिक नैवेद्य पाहणार आहोत.
१. पुरणपोळीचा महानैवेद्य (मुख्य नैवेद्य)
पुरणपोळी: पोळ्याच्या दिवशी मुख्य नैवेद्य पुरणपोळीचा असतो. गरमागरम पुरणपोळीवर साजूक तूप सोडून बैलांना खाऊ घातले जाते.
कटाची आमटी: पुरणाचा येळवण (शिजलेल्या डाळीचे पाणी) वापरून बनवलेली तिखट-झणझणीत आमटी.
इतर पदार्थ: भजी (कांदा किंवा बटाटा भजी), कुरडई, पापड, आणि भात.
२. खांडोळी किंवा पुरणाचे गुळवणी
काही भागांत पुरणपोळीसोबतच ‘खांडोळी’ (पुरणाच्या मिश्रणापासून बनवलेला गोड पदार्थ) किंवा गूळ-दूध एकत्र उकळून तयार केलेले गुळवणी नैवेद्य म्हणून वापरले जाते.
३. बाजरीची उकड / गोड मुटके
ग्रामीण भागात बैलांच्या आरोग्यासाठी आणि त्यांना पचायला सोपे जावे म्हणून बाजरीचे किंवा गव्हाच्या पिठाचे उकडलेले गोड मुटके (पिठात गूळ आणि तूप घालून केलेले) तयार करून बैलांना नैवेद्य म्हणून भरवले जातात.
नैवेद्य दाखवण्याची पारंपरिक पद्धत:
सर्व प्रथम कुलदैवताला आणि घराच्या देव्हाऱ्यात पूरणाचा नैवेद्य दाखवला जातो.
त्यानंतर नटवलेल्या बैलांची पूजा करून (औक्षण करून) त्यांना आदराने पुरणपोळीचा नैवेद्य भरवला जातो.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे.या माहितीचीपूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By- Dhanashri Naik