नवी दिल्ली: इराण-इस्रायल संघर्ष आणि जागतिक बाजारपेठेतील कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींच्या पार्श्वभूमीवर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देशवासीयांना एक महत्त्वाचे आवाहन केले आहे. भारताचा परकीय चलन साठा (Forex Reserve) सुरक्षित ठेवण्यासाठी आणि अर्थव्यवस्थेवरील ताण कमी करण्यासाठी नागरिकांनी सोन्याची खरेदी टाळावी, अशी विनंती पंतप्रधानांनी केली आहे.

आवाहनामागील मुख्य कारण: परकीय चलनाची बचत

भारताला आपल्या गरजेच्या इंधनापैकी मोठा हिस्सा आयात करावा लागतो. सध्या पश्चिम आशियातील युद्धजन्य परिस्थितीमुळे कच्च्या तेलाचे दर कडाडले आहेत. भारताला हे तेल खरेदी करण्यासाठी डॉलरमध्ये व्यवहार करावा लागतो.

दुसरीकडे, भारत हा जगातील सोन्याचा मोठा आयातदार देश आहे. जेव्हा भारतीय नागरिक मोठ्या प्रमाणावर सोने खरेदी करतात, तेव्हा देशाला ते सोने आयात करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर परकीय चलन (Forex) खर्च करावे लागते. कच्च्या तेलासाठी लागणारे चलन आणि सोन्यासाठी खर्च होणारे चलन यामुळे भारताच्या परकीय चलन साठ्यावर दुहेरी दबाव निर्माण होत आहे.

युद्धजन्य परिस्थिती आणि कच्च्या तेलाचा धोका

इराण आणि इस्रायलमधील वाढत्या तणावामुळे जागतिक पुरवठा साखळी विस्कळीत झाली आहे. इराण हा कच्च्या तेलाचा मोठा उत्पादक देश असल्याने, या युद्धाचा थेट परिणाम तेलाच्या किमतींवर झाला आहे.

  • तेलाची आयात: भारताच्या एकूण आयातीमध्ये कच्च्या तेलाचा वाटा मोठा आहे. तेलाच्या किमती वाढल्याने भारताचे ‘इंपोर्ट बिल’ (Import Bill) वाढत आहे.

  • रुपयाचे मूल्य: परकीय चलनाची अधिक गरज भासल्याने जागतिक बाजारपेठेत रुपयाचे मूल्य घसरण्याची भीती असते, ज्याचा परिणाम महागाई वाढण्यात होतो.

सोन्याकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलण्याची गरज

पंतप्रधानांनी स्पष्ट केले की, भारतीयांसाठी सोने हे केवळ दागिना नसून ती एक गुंतवणूक आहे. मात्र, सध्याच्या राष्ट्रीय संकटाच्या काळात ही गुंतवणूक देशाच्या अर्थव्यवस्थेसाठी आव्हानात्मक ठरत आहे.

  • पर्यायी गुंतवणूक: सरकारने नागरिकांना प्रत्यक्ष सोने (Physical Gold) खरेदी करण्याऐवजी ‘सॉवरेन गोल्ड बाँड्स’ (Sovereign Gold Bonds) सारख्या पर्यायांचा विचार करण्याचे सुचवले आहे, ज्यामुळे कागदोपत्री सोन्याची गुंतवणूक होते आणि देशाचा परकीय चलन साठाही खर्च होत नाही.

  • आर्थिक शिस्त: देशाची अर्थव्यवस्था मजबूत करण्यासाठी वैयक्तिक बचतीचा ओघ उत्पादक क्षेत्रांकडे वळवण्याचे आवाहन यावेळी करण्यात आले.

तज्ज्ञांचे मत: अर्थव्यवस्थेवर काय परिणाम होईल?

आर्थिक विश्लेषकांच्या मते, जर भारतीयांनी सोन्याची आयात कमी केली, तर भारताची चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) कमी होण्यास मदत होईल. युद्धामुळे आधीच इंधन महाग झाले असताना सोन्याची आयात कमी करणे हाच रुपयाला सावरण्याचा एकमेव मार्ग असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.

थोडक्यात महत्त्वाचे: १. युद्ध: इराण-इस्रायल संघर्षामुळे कच्च्या तेलाचे दर वाढले. २. आयात: भारताला तेलासाठी मोठ्या प्रमाणावर डॉलरची गरज. ३. आवाहन: सोन्यावर खर्च होणारे परकीय चलन वाचवून ते इंधनासाठी वापरण्याचे धोरण.

पंतप्रधानांचे हे आवाहन केवळ भावनिक नसून ते एका मोठ्या आर्थिक धोरणाचा भाग असल्याचे दिसून येत आहे. आगामी सणासुदीच्या काळात भारतीय नागरिक या आवाहनाला कसा प्रतिसाद देतात, यावर देशाच्या आर्थिक स्थैर्याची गणिते अवलंबून असतील.