तुळशीचे झाड आपण घरामध्ये पूजेसाठी आणि औषधी वापरासाठी लावतो, त्यामुळे त्यावर रासायनिक कीटकनाशकांचा वापर करणे टाळावे. तुळशीवरील काळे कीटक (मावा), पांढरी बुरशी किंवा बारीक अळ्या घालवण्यासाठी खालील प्रभावी आणि नैसर्गिक उपाय करता येतील:
कडुलिंबाचे तेल: एक लिटर कोमट पाण्यात ५ मिली कडुलिंबाचे तेल आणि २-३ थेंब सौम्य लिक्विड सोप किंवा शाम्पू मिसळा. हे मिश्रण स्प्रे बाटलीत भरून आठवड्यातून दोनदा झाडाच्या पानांवर (विशेषतः पानांच्या खालच्या बाजूला) फवारावे.
ताक आणि हिंगाचे पाणी: अर्धी वाटी आंबट ताक घेऊन त्यात चिमूटभर हिंग मिसळा. हे मिश्रण एक लिटर पाण्यात टाकून झाडावर फवारल्यास बुरशी आणि बारीक कीड झपाट्याने नष्ट होते.
बेकिंग सोडा आणि पाण्याचा स्प्रे: एक लिटर पाण्यात अर्धा चमचा खाण्याचा सोडा (बेकिंग सोडा) आणि काही थेंब खाण्याचे तेल मिसळून फवारणी करावी. यामुळे पानांवरील पांढरी बुरशी व काळे कीटक निघून जातात.
लसूण आणि मिरचीचा अर्क: ४-५ लसणाच्या पाकळ्या आणि १-२ तिखट हिरव्या मिरच्या वाटून एक ग्लास पाण्यात रात्रभर भिजत ठेवा. सकाळी हे पाणी गाळून त्यात आणखी थोडे साधे पाणी मिसळा आणि झाडावर फवारा. याच्या तिखट वासामुळे कीड दूर पळते.
हळद किंवा राख: जर कुंडीतील मातीमध्ये कीड किंवा मुंग्या झाल्या असतील, तर माती थोडी उकरून त्यात अर्धा चमचा हळद पावडर किंवा लाकडाची राख मिसळावी.
झाडाची काळजी घेण्यासाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स:
सूर्यप्रकाश: तुळशीच्या कुंडीला दररोज किमान ४ ते ५ तास थेट ऊन मिळेल अशा ठिकाणी ठेवा; सावलीत ठेवल्यास कीड लवकर लागते.
पाण्याचे नियोजन: कुंडीतील माती वरून कोरडी वाटल्यावरच पाणी द्या. अतिपाण्यामुळे मुळांना बुरशी लागते.
छाटणी: ज्या फांद्यांना किंवा पानांना जास्त कीड लागली असेल, त्या फांद्या कात्रीने कापून बाजूला करा, जेणेकरून कीड इतर चांगल्या फांद्यांवर पसरणार नाही. तसेच झाडावरील सुकलेल्या मंजिऱ्या वेळोवेळी काढत राहा.
फवारणीची वेळ: कोणतीही नैसर्गिक फवारणी शक्यतो सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी ऊन उतरल्यावर करावी; भर दुपारच्या उन्हात फवारणी केल्यास पाने करपू शकतात.