एका घनदाट जंगलात भासूरक नावाचा एक अतिशय क्रूर आणि गर्विष्ठ सिंह राहत होता. तो रोज जंगलातील अनेक प्राण्यांची शिकार करायचा आणि त्यांना मारून खायचा. यामुळे जंगलातील सर्व प्राणी खूप घाबरले होते.
एक दिवस सर्व प्राण्यांनी एकत्र येऊन सिंहाकडे जाण्याचा निर्णय घेतला. त्यांनी सिंहाला विनंती केली, “महाराज, तुम्ही रोज एवढ्या प्राण्यांची शिकार करू नका. यामुळे लवकरच जंगलातील सर्व प्राणी संपून जातील. त्याऐवजी, आम्ही रोज स्वतःहून एक प्राणी तुमच्या खाण्यासाठी पाठवत जाऊ.” सिंहाने त्यांची ही अट मान्य केली.
सशाची युक्ती
असेच काही दिवस गेले. एक दिवस एका लहान सशाची बारी आली. ससा खूप चतुर आणि हुशार होता. त्याला मरण्याची मुळीच इच्छा नव्हती. त्याने सिंहाचा खात्मा करण्याचा एक बेत आखला. तो मुद्दामहून सिंहाकडे खूप उशिरा पोहोचला.
भूकेने व्याकुळ झालेला सिंह प्रचंड संतापला होता. ससा येताच सिंह ओरडला, “एक तर तू एवढा लहान आहेस आणि वरून एवढा उशिरा आलास? मी आता तुलाही खाईन आणि जंगलातील इतर प्राण्यांनाही मारून टाकीन!”
ससा अगदी शांतपणे म्हणाला, “महाराज, यात माझी काहीच चूक नाही. मी वेळेवरच निघालो होतो. पण वाटेत मला दुसरा एक मोठा सिंह भेटला. तो म्हणाला की तो या जंगलाचा राजा आहे. मी त्याला सांगितले की आमचे राजे भासूरक आहेत. पण तो म्हणाला की तो तुम्हाला मारून टाकेल. मी कसाबसा त्याच्या तावडीतून सुटून तुमच्याकडे आलो.”
सिंहाचा अंत
हे ऐकून भासूरक सिंहाचा राग अनावर झाला. तो म्हणाला, “मला आत्ताच्या आत्ता त्या दुसऱ्या सिंहाकडे घेऊन चल!”
चतुर ससा सिंहाला एका खोल विहिरीपाशी घेऊन गेला. ससा म्हणाला, “महाराज, तो दुष्ट सिंह या किल्ल्याच्या आत (विहिरीत) लपून बसला आहे.”
सिंहाने विहिरीच्या आत डोकावून पाहिले. विहिरीतील पाण्यात त्याला स्वतःचेच प्रतिबिंब (सावली) दिसले. गर्विष्ठ सिंहाला वाटले की तो दुसराच सिंह आहे. तो रागाने जोरात गर्जना करू लागला. विहिरीतूनही तसाच प्रतिध्वनी आला.
समोरासमोर शत्रू आहे असे समजून, त्या दुसऱ्या सिंहाला मारण्यासाठी भासूरक सिंहाने थेट विहिरीत उडी मारली. विहीर खूप खोल असल्यामुळे पाण्यात बुडून त्याचा अंत झाला. अशा प्रकारे चतुर सशाने आपल्या बुद्धीच्या जोरावर स्वतःचे आणि जंगलातील सर्व प्राण्यांचे प्राण वाचवले.
गोष्टीचा बोध (Moral of the Story)
• शारीरिक शक्तीपेक्षा बुद्धी श्रेष्ठ असते
• संकट कितीही मोठे असले, तरी घाबरून न जाता शांत डोक्याने आणि युक्तीने विचार केल्यास त्यातून नक्कीच मार्ग निघतो.