मुस्लिम समाजात अन्नात थुंकण्यामागील तर्क काय? खरंच अशी परंपरा आहे का?
हा प्रश्न सोशल मीडियावर वारंवार व्हायरल होणाऱ्या व्हिडिओज आणि दाव्यांमुळे उद्भवला आहे, ज्याला काही लोक “थूक जिहाद” (Spit Jihad) म्हणतात. यामागे खरा तर्क काय आहे, हे समजून घेऊया –
उपलब्ध माहिती आणि फॅक्ट-चेकवर आधारित
दावा: काही हिंदुत्ववादी ग्रुप्स आणि सोशल मीडिया पोस्ट्समध्ये असा आरोप आहे की मुस्लिम लोक (विशेषतः स्ट्रीट फूड वेंडर्स किंवा कुक) जाणीवपूर्वक अन्नात थुंकतात. याचे कारण इस्लामिक “जिहाद” किंवा हिंदूंना अपवित्र करण्याची सुप्त योजना असल्याचे सांगितले जाते. काहींनी याला हलाल प्रक्रियेशी जोडले आहे.
वास्तव: हे दावे मोठ्या प्रमाणात अतिशयोक्तीपूर्ण आणि दिशाभूल करणारे आहेत. फॅक्ट-चेक संस्था (जसे Alt News, Factly, The Quint, BBC) आणि मुस्लिम विद्वानांनी असे स्पष्ट केले आहे की इस्लाममध्ये अन्नात थुंकणे ही कोणतीही धार्मिक प्रथा नाही. उलट अन्न अपवित्र करणे किंवा दूषित करणे इस्लाममध्ये पाप मानले जाते.
काही व्हिडिओजमध्ये दिसणारी क्रिया ही दुआ वाचून फुंक मारणे असते, ज्याला “दम करणे” म्हणतात. याचा उद्देश अन्नात बरकत आणणे असतो, थुंकणे नव्हे. हे काही मुस्लिम समुदायांमध्ये आढळते, पण सर्व मुस्लिम हे करत नाहीत आणि ते थुंकणे नाही. हलाल प्रमाणनात थुंकण्याचा कोणताही संबंध नाही. हलाल म्हणजे फक्त विशिष्ट नियमांनुसार मांस कापणे किंवा अन्न तयार करणे.
का पसरतात असे दावे?
भारतात गेल्या काही वर्षांत “लव जिहाद”, “लँड जिहाद”, “कोरोना जिहाद” नंतर “थूक जिहाद” हा नवीन शब्द तयार झाला आहे. काही खरे केसेस आढळले आहेत जिथे व्यक्ती अन्नात थुंकताना दिसले आहेत जे अस्वच्छता किंवा वैयक्तिक वर्तन आहे. इस्लामिक ग्रंथांमध्ये थुंकण्याचे काही संदर्भ आहेत (जसे बुरे स्वप्न पाहिल्यास डाव्या बाजूला थुंकणे शैतान दूर करण्यासाठी), पण अन्नात थुंकणे किंवा इतरांना अपवित्र करण्यासाठी नाही. मुस्लिम समाजात अन्नात थुंकण्याची कोणतीही धार्मिक प्रथा किंवा परंपरा नाही. उलट इस्लाममध्ये स्वच्छतेला अत्यंत महत्त्व दिले गेले असून, अन्नाचा आदर करणे हे प्रत्येक मुस्लिमाचे कर्तव्य मानले जाते. या विषयावर सोशल मीडियावर जे काही दावे केले जातात, त्यामागील वास्तव आणि काही गैरसमज याप्रमाणे आहेत:
१. ‘फुंकर’ मारणे आणि ‘थुंकणे’ यातील फरक
अनेकांना असा गैरसमज होतो की अन्नावर थुंकले जाते, पण प्रत्यक्षात ती ‘फुंकर’ असते. काही सुफी किंवा धार्मिक परंपरांमध्ये, अन्नावर कुराणमधील काही कलमे किंवा प्रार्थना वाचल्या जातात आणि त्यानंतर त्या अन्नावर हलकी फुंकर मारली जाते. याला ‘दम’ करणे असे म्हणतात. असे मानले जाते की प्रार्थनेमुळे त्या अन्नात ‘बरकत’ येते. या प्रक्रियेत थुंकीचा वापर केला जात नाही.
२. स्वच्छतेचे महत्त्व
इस्लाममध्ये ‘स्वच्छता हा इमानाचा (श्रद्धेचा) अर्धा भाग आहे’ असे मानले जाते. अन्नामध्ये थुंकणे हे अस्वच्छ, अनैतिक आणि आरोग्यासाठी हानिकारक आहे. इस्लामच्या शिकवणीनुसार, अन्नाचा अपमान करणे किंवा ते अशुद्ध करणे हा मोठा गुन्हा मानला जातो.
३. तज्ञांचे आणि विद्वानांचे मत
अनेक मुस्लिम विद्वानांनी वारंवार हे स्पष्ट केले आहे की, अन्नात थुंकणे हे इस्लामच्या विरोधात आहे. कोणत्याही खाण्याच्या पदार्थात थुंकणे हे ‘मकरूह’ (अप्रिय/घृणास्पद) मानले जाते आणि आधुनिक वैद्यकीय दृष्टिकोनातूनही ते चुकीचे आहे.
बॉलिवूड स्टार शाहरुख खान देखील चर्चेत आला होता
बॉलिवूडचा बादशाह शाहरुख खानचा एक व्हिडिओही व्हायरल झाला. त्यात दावा करण्यात आला होता की, भारताच्या कोकिळा लता मंगेशकर यांच्या अंत्यसंस्कारादरम्यान शाहरुखने त्यांच्या पार्थिवावर थुंकले. या व्हिडिओमुळे व्यापक संताप निर्माण झाला. तथापि नंतर असे उघड झाले की शाहरुखने लतादीदींच्या अंत्यसंस्कारादरम्यान दुआ केली होती, ज्यामध्ये त्याने थुंकले नव्हे तर फुंकले होते.
थोडक्यात सांगायचे तर अन्नात थुंकणे हा कोणताही धार्मिक तर्क किंवा आदेश नाही. ही केवळ काही विशिष्ट विधींमधील (जसे की प्रार्थना करून फुंकर मारणे) गैरसमजातून पसरलेली अफवा आहे.