आर.डी. बर्मन पंचम दा कसे बनले, वयाच्या 9 व्या वर्षी पहिले गाणे रचले
आरडी बर्मन हे बॉलिवूडमध्ये एक संगीतकार म्हणून ओळखले जातात ज्यांनी त्यांच्या जादुई संगीताने प्रेक्षकांना मंत्रमुग्ध केले. आरडी बर्मन यांचा जन्म 27 जून 1939 रोजी कलकत्ता (आता कोलकाता) येथे झाला. त्यांचे वडील एसडी बर्मन हे एक प्रसिद्ध चित्रपट संगीतकार होते. घरातील चित्रपट-केंद्रित वातावरणामुळे त्यांना संगीत शिकण्याची प्रेरणा मिळाली आणि त्यांनी त्यांच्या वडिलांकडून संगीताचे धडे घ्यायला सुरुवात केली.
ALSO READ: धुरंधरने बॉक्स ऑफिसवर इतिहास रचला: चौथ्या आठवड्यात 100 कोटींचा टप्पा ओलांडणारा पहिला हिंदी चित्रपट बनला
आरडी बर्मन यांनी उस्ताद अली अकबर खान यांच्याकडून सरोद वादन शिकले. चित्रपटसृष्टीत पंचम दा म्हणून प्रसिद्ध असलेले आरडी बर्मन यांना हे नाव तेव्हा मिळाले जेव्हा त्यांनी अभिनेता अशोक कुमार यांना सा.रे.गा.मा.पा हे पाच संगीतमय स्वर गायले. वयाच्या 9 व्या वर्षी पंचम दा यांनी त्यांचे पहिले गाणे ‘ए मेरी टोपी पलट के आ’ संगीतबद्ध केले आणि नंतर त्यांचे वडील सचिन देव बर्मन यांनी1956 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या ‘फंटूश’ चित्रपटात ते वापरले. याशिवाय, त्यांचे ‘सर जो तेरा चक्रये’ हे गाणे गुरु दत्त यांच्या ‘प्यासा’ चित्रपटासाठी देखील वापरले गेले.
आर.डी. बर्मन यांनी त्यांच्या वडिलांचे संगीत सहाय्यक म्हणून त्यांच्या चित्रपट कारकिर्दीची सुरुवात केली. या चित्रपटांमध्ये “चलती का नाम गाडी” (1958) आणि “कागज के फूल” 1959) सारखे सुपरहिट चित्रपट होते. 1961 मध्ये मेहमूद यांच्या “छोटे नवाब” या चित्रपटाद्वारे त्यांनी संगीतकार म्हणून चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले, परंतु हा चित्रपट फारसा छाप पाडू शकला नाही.
ALSO READ: चित्रपटगृहांनंतर ‘हक’ आता ओटीटी प्लॅटफॉर्मवर प्रदर्शित होणार
दरम्यान, त्यांचे वडील आर.डी. बर्मन यांचे सहाय्यक संगीत दिग्दर्शक म्हणून त्यांनी बंदिनी (1963), तीन देवियान (1965) आणि गाईड सारख्या चित्रपटांसाठी संगीत दिले. पंचम दा 1965 च्या ‘भूत बांगला’ चित्रपटाद्वारे चित्रपटसृष्टीत संगीतकार म्हणून स्वतःची स्थापना करण्यात यशस्वी झाले. या चित्रपटातील “आओ ट्विस्ट करे” हे गाणे श्रोत्यांमध्ये खूप लोकप्रिय झाले.
आर.डी. बर्मन यांनी चित्रपटसृष्टीत जवळजवळ दहा वर्षे संघर्ष केला, त्यांची ओळख शोधत.1966 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या निर्माता-दिग्दर्शक नासिर हुसेन यांच्या “तीसरी मंझिल” चित्रपटातील “आजा आजा मैं हूं प्यार तेरा” आणि “ओ हसीना झुल्फों वाली” सारख्या सदाबहार गाण्यांनी ते संगीतकार म्हणून प्रसिद्धीच्या शिखरावर पोहोचले.
1972 हे वर्ष पंचम दा यांच्या चित्रपट कारकिर्दीत एक महत्त्वाचा टप्पा ठरले. त्या वर्षी त्यांच्या संगीताने “सीता और गीता”, “मेरे जीवन साथी”, “बॉम्बे टू गोवा”, “परिचय” आणि “जवानी दिवानी” यासारख्या अनेक चित्रपटांवर वर्चस्व गाजवले. 1975 मध्ये पंचम दा यांनी रमेश सिप्पी यांच्या सुपरहिट चित्रपट “शोले” मधील “मेहबूबा मेहबूबा” हे गाणे गाऊन एक अनोखे वातावरण निर्माण केले. “आंधी”, “दीवार” आणि “खुशबू” सारख्या चित्रपटांमध्ये त्यांच्या संगीताने प्रेक्षकांना मंत्रमुग्ध केले.
संगीतात प्रयोगशीलतेचे जाणकार असलेले आर.डी. बर्मन यांनी पौर्वात्य आणि पाश्चात्य संगीताचे मिश्रण करून नवीन सुरांची निर्मिती केली. तथापि, यासाठी त्यांच्यावर अनेकदा टीका झाली. हे सुर गाण्यासाठी ते नेहमीच अशा आवाजाच्या शोधात होते जो त्यांच्या संगीतात अखंडपणे मिसळेल. त्यांना हा आवाज पार्श्वगायिका आशा भोसले यांच्यात सापडला. दीर्घकाळ सहकार्य केल्यानंतर, ते आयुष्यभराचे भागीदार बनले आणि त्यांच्या सुपरहिट गाण्यांनी प्रेक्षकांना मंत्रमुग्ध केले.
ALSO READ: अरबाज खानसोबत घटस्फोट झाल्याचा मलायका अरोराला पश्चात्ताप नाही, वयाच्या 52 व्या वर्षी पुन्हा लग्न करणार!
1985 मध्ये आलेल्या “सागर” चित्रपटाच्या अपयशानंतर, निर्माते आणि दिग्दर्शकांनी त्यांच्याकडे पाठ फिरवली. “राम लखन” चित्रपटासाठी निर्माता-दिग्दर्शक सुभाष घई यांनी त्यांच्या जागी संगीतकार लक्ष्मीकांत प्यारेलाल यांची नियुक्ती केली तेव्हा त्यांना आणखी एक धक्का बसला. तथापि, नंतर “इजाजत”, “लिबास”, “परिंदा” आणि “1942: अ लव्ह स्टोरी” सारख्या चित्रपटांमध्ये त्यांचे संगीत चांगलेच गाजले.
संगीत दिग्दर्शनाव्यतिरिक्त, पंचम दा यांनी अनेक चित्रपटांना आपला आवाज दिला. बहुमुखी प्रतिभा असलेले आर.डी. बर्मन यांनी संगीत दिग्दर्शन आणि गायनाव्यतिरिक्त ‘भूत बांगला’ (1965) आणि ‘प्यार का मौसम’ (1969) सारख्या चित्रपटांमध्ये आपल्या अभिनयाने प्रेक्षकांना मंत्रमुग्ध केले. चार दशकांहून अधिक काळच्या त्यांच्या चित्रपट कारकिर्दीत, आर.डी. बर्मन यांनी सुमारे 300 हिंदी चित्रपटांना संगीत दिले.
हिंदी चित्रपटांव्यतिरिक्त, आरडी बर्मन यांनी बंगाली, तेलगू, तमिळ, उडिया आणि मराठी चित्रपटांमध्ये त्यांच्या संगीताच्या जादूने प्रेक्षकांना मंत्रमुग्ध केले. पंचम दा यांना त्यांच्या चित्रपट कारकिर्दीत तीन वेळा सर्वोत्कृष्ट संगीत दिग्दर्शकाचा फिल्मफेअर पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. यामध्ये “सनम तेरी कसम,” “मासूम,” आणि “1942: अ लव्ह स्टोरी” यांचा समावेश आहे.
चित्रपट संगीतासोबतच, पंचम दा यांनी त्यांच्या चित्रपटांव्यतिरिक्त संगीतानेही श्रोत्यांची मने जिंकली. प्रसिद्ध अमेरिकन संगीतकार जोस फ्लोरेस यांच्यासोबत निर्मित त्यांचा अल्बम “पँटेरा” प्रचंड हिट झाला. चार दशके आपल्या सुरेल संगीताने श्रोत्यांना मंत्रमुग्ध करणारे पंचम दा 4 जानेवारी 1994 रोजी या जगाचा निरोप घेतला.
Edited By – Priya Dixit