मुलांमध्ये वाचनाची सवय लावणे हा त्यांच्या मानसिक, बौद्धिक आणि भाषिक विकासासाठी अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा आहे. सध्याच्या डिजिटल युगात स्क्रीनचा वापर वाढल्यामुळे मुलांचे पुस्तकांपासून लक्ष विचलित होणे स्वाभाविक आहे. मात्र, योग्य पद्धतीने आणि हळूहळू प्रयत्न केल्यास त्यांना वाचनाची गोडी नक्कीच लावता येते.
मुलांमध्ये वाचनाची आवड निर्माण करण्यासाठी खालील टिप्स उपयुक्त ठरतील:
ALSO READ: Parenting Tips: पालकांनी मुलांसमोर या चुका करू नये, मुलांसमोर कसे वागावे जाणून घ्या
१. घरात वाचनाचे वातावरण तयार करा
स्वतः वाचा: मुले शब्दांपेक्षा कृतीतून जास्त शिकतात. घरात पालकांना किंवा घरातील मोठ्या व्यक्तींना नियमित पुस्तक वाचताना पाहिले, तर मुलांमध्ये सहज उत्सुकता निर्माण होते.
होम लायब्ररी किंवा छोटा कॉर्नर: घरातील एका शांत कोपऱ्यात मुलांसाठी आकर्षक ‘रीडिंग कॉर्नर’ तयार करा. तिथे त्यांची पुस्तके त्यांच्या हाताला सहज पोहोचतील अशा उंचीवर ठेवा.
२. वयानुसार आणि आवडीनुसार पुस्तकांची निवड करा
लहान मुलांसाठी (१ ते ५ वर्षे): मोठी चित्रे, मोजके शब्द, आणि स्पर्श करून अनुभवता येणारीपुस्तके निवडा.
शाळकरी मुलांसाठी (६ ते १० वर्षे): चित्रे असलेली गोष्टींची पुस्तके, कॉमिक्स, अकबर-बिरबल, इसापनीती किंवा पंचतंत्राच्या गोष्टी द्या.
किशोरावस्थेतील मुलांसाठी (११+ वर्षे): अॅडव्हेंचर, सायन्स फिक्शन, रहस्यमयी कथा किंवा त्यांच्या आवडीच्या विषयांवरील पुस्तके निवडा.
ALSO READ: Parenting Tips: मुलांमध्ये आत्मविश्वास वाढवण्यासाठी हे प्रश्न कधीच विचारू नका
३. वाचन रंजक बनवा
मोठ्याने आणि हावभावासह वाचा: लहान मुलांना पुस्तके वाचून दाखवताना आवाजात बदल करा, पात्रांनुसार हावभाव करा. यामुळे गोष्टीत जिवंतपणा येतो.
कथेवर चर्चा करा: गोष्ट वाचून झाल्यावर “तुला यातील कोणते पात्र आवडले?”, “पुढील प्रसंगात काय झाले असते?” असे प्रश्न विचारून त्यांना विचार करायला लावा.
४. स्क्रीन टाईम नियंत्रित करा
टीव्ही, मोबाईल आणि टॅब्लेटचा वापर मर्यादित करा.
रात्री झोपण्यापूर्वी अर्धा तास हा ‘नो स्क्रीन टाईम’ ठेवून त्याऐवजी ‘बेडटाइम स्टोरी’ (झोपताना गोष्ट वाचण्याची) सवय लावा.
५. वाचनाला सक्ती नव्हे, तर आनंद बनवा
मुलांवर कधीही ठराविक पुस्तके किंवा ठराविक वेळ वाचण्यासाठी सक्ती करू नका.
त्यांना त्यांच्या आवडीचे पुस्तक (मग ते कॉमिक्स असो वा चित्रांचे पुस्तक) निवडू द्या. वाचन ही शिक्षेची गोष्ट वाटू नये, तर तो आवडीचा खेळ वाटला पाहिजे.
ALSO READ: नवीन शाळेची भीती दूर करा! मुलांचा आत्मविश्वास वाढवण्यासाठी प्रभावी टिप्स
६. लायब्ररी आणि पुस्तक प्रदर्शनांना भेट द्या
मुलांना आठवड्यातून किंवा महिन्यातून एकदा स्थानिक बाल वाचनालयात (लायब्ररी) किंवा पुस्तकांच्या दुकानात घेऊन जा.
त्यांना स्वतःच्या आवडीने पुस्तके निवडू द्या. स्वतः निवडलेले पुस्तक मुले जास्त उत्सुकतेने वाचतात.
७. कौतुक करा आणि प्रोत्साहन द्या
मुलाने एखादे पुस्तक किंवा प्रकरण पूर्ण वाचले, तर त्याचे कौतुक करा.
वाढदिवस किंवा इतर प्रसंगी भेटवस्तू म्हणून कपड्यांऐवजी किंवा खेळण्यांऐवजी छान पुस्तके द्या.
मुलांमध्ये वाचनाची सवय एका रात्रीत लागत नाही; यासाठी संयम आणि सातत्य आवश्यक आहे. दररोज फक्त १५ ते २० मिनिटांपासून सुरुवात करून ही सवय सहज विकसित करता येते.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By – Priya Dixit