या अर्थमंत्र्यांनी ५३ वर्षांची ब्रिटिश परंपरा मोडली; पूर्वी अर्थसंकल्प ५ वाजता सादर केला जात असे; नंतर वेळ बदलली
तुमच्या माहितीसाठी, ५ वाजता अर्थसंकल्प सादर करण्याची ही परंपरा १९९९ मध्ये तत्कालीन अटलबिहारी वाजपेयी सरकारमध्ये केंद्रीय अर्थमंत्री असलेल्या यशवंत सिन्हा यांनी मोडली. पहिल्यांदाच यशवंत सिन्हा यांनी सकाळी ११ वाजता सभागृहात अर्थसंकल्प सादर केला. या बदलामुळे वेळापत्रकच बदलले नाही तर आर्थिक धोरण ठरवण्याच्या प्रक्रियेचे आधुनिकीकरणही झाले.
ही वेळ ब्रिटिश राजवटीची आठवण करून देणारी होती
फार कमी लोकांना माहिती आहे की ब्रिटिश काळापासून सुरू असलेली ही संध्याकाळी ५ वाजताची परंपरा युनायटेड किंग्डमची राजधानी लंडनच्या टाइम झोनशी जोडली गेली होती. खरं तर, जेव्हा ती ५ वाजता सादर केली जात असे. भारतात, लंडनमधील घड्याळाच्या काट्या सकाळी ११ वाजल्याकडे निर्देश करत होत्या. त्याच वेळी, स्वातंत्र्यापूर्वी, ब्रिटिश अधिकारी देखील संध्याकाळी ५ वाजता सादर होणाऱ्या अर्थसंकल्पावर आपले मत व्यक्त करू शकत होते. स्वातंत्र्यानंतरही ही पद्धत चालू होती, कारण वित्तीय बाजारपेठांच्या आणि जागतिक संवादाच्या गरजा या वेळेवर अवलंबून होत्या.
२० व्या शतकात इतिहास बदलला
तथापि, २० व्या शतकाच्या अखेरीस, भारत आर्थिकदृष्ट्या एक मजबूत देश बनला होता. तत्कालीन अर्थमंत्री यशवंत सिन्हा यांनी असा युक्तिवाद केला की सकाळची वेळ शेअर बाजार, उद्योगपती आणि जनतेसाठी चांगल्या संधी प्रदान करेल, ज्यामुळे अर्थसंकल्प विश्लेषण आणि अंमलबजावणीला गती मिळेल. या निर्णयामुळे जागतिक स्तरावर भारतीय अर्थव्यवस्था अधिक स्पर्धात्मक झाली.
वेळेतील बदल, तारखेतील बदल
वेळेतील बदलासोबत अर्थसंकल्पाच्या तारखेतही क्रांतिकारी बदल झाला. २०१७ पर्यंत, अरुण जेटली यांनी फेब्रुवारीच्या शेवटच्या कामकाजाच्या दिवशी सादर होणारा अर्थसंकल्प १ फेब्रुवारीला हलवला. कारण असे देण्यात आले की यामुळे सरकारला १ एप्रिल रोजी आर्थिक वर्ष सुरू होण्यापूर्वी अर्थसंकल्प लागू करण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळेल. पूर्वी, फेब्रुवारी आणि एप्रिलमध्ये फक्त ३०-३५ दिवसांचे अंतर होते, ज्यामुळे धोरणात्मक घोषणांची अंमलबजावणी करणे आव्हानात्मक होते.