ब्रह्मविद्या
प्राणिक हीलिंगचे अनेक लेख HP Blavatsky, Annie Besant, CW Leadbeater आणि Alice A Bailey सारख्या लेखकांच्या थिओसॉफिकल आणि गूढ शिकवणींचा संदर्भ देतात. तुमच्या लक्षात आले असेल की आमच्या मागील काही लेखांमध्ये थॉट फॉर्म, द सेव्हन रे, प्राणिक हीलिंग धोकादायक असू शकते का?, पुनर्जन्म आणि आणखी काही अशा संकल्पनांवर चर्चा केली आहे. थिऑसॉफी म्हणजे काय आणि मास्टर चोआ कोक सुईच्या शिकवणींवर चर्चा करताना आपण कधीकधी संकल्पनांचा संदर्भ का घेतो असा प्रश्न वाचकाला अधूनमधून पडू शकतो.
अनेक वर्षांपासून, मास्टर चोआने गूढ संकल्पनांच्या सखोल अभ्यासावर भर दिला आहे. मास्टर हे स्वत: वाचक होते आणि त्यांनी जगभरातील अनेक आध्यात्मिक आणि धार्मिक पुस्तकांचा अभ्यास केला होता. मास्टर चोआने विद्यार्थ्यांना अध्यात्म आणि संबंधित विषयांची समज वाढवण्यासाठी पुस्तके वाचण्याचा सल्ला दिला होता आणि थिओसॉफी, अस्टारा आणि आर्केन स्कूलसह अनेक देखाव्याची शिफारस केली होती. तर, थिओसॉफी ही नवीन युगाची शिकवण आहे का? आणि ते मास्टर चोआच्या शिकवणीशी कसे जोडलेले आहे? हा लेख यासारख्या प्रश्नांची अधिक तपशीलवार तपासणी करण्याचा प्रयत्न करतो.
थिऑसॉफिकल चळवळ
थिऑसॉफिकल मूव्हमेंट, हेलेना पेट्रोव्हना ब्लावात्स्की (HPB) आणि 1875 मध्ये स्थापन झालेल्या तिच्या मूळ थिऑसॉफिकल सोसायटीच्या शिकवणींनी प्रभावित आधुनिक युगातील संस्था आणि तत्त्वज्ञान दर्शविणारी एक व्यापक संज्ञा आहे. थिओसॉफी स्वत:च ग्रीक संज्ञापासून उद्भवली आहे. ज्याचा ढोबळपणे अनुवादित अर्थ “देव” किंवा “दैवी” आणि शहाणपणा असा होतो. थिऑसॉफीचे विविध प्रकारे दैवी ज्ञान किंवा दैवी गोष्टींमधील ज्ञान असे भाषांतर केले गेले आहे. एचपीबीने स्वत: सांगितले की ‘थिओसॉफिचा अर्थ ‘देवाचे’ ज्ञान नसून देवांचे, म्हणजेच दैवी, म्हणजे अतिमानवी ज्ञान आहे. एचपीबीच्या उत्तीर्ण झाल्यानंतर, तिच्या मूळ थिओसॉफी सोसायटीचे काय उरले आहे याचे अनेक ‘ऑफशूट्स’ आहेत, ज्यात ल्युसियस ट्रस्ट (अॅलिस ए बेली यांनी स्थापन केलेला), अग्नि योग शिकवणी (निकोलस आणि हेलेना रोरिच यांनी), मॅनले यांच्या शिकवणींचा समावेश आहे. पी हॉल, फ्रांझ बार्डन आणि इतर.
थिऑसॉफिकल मतानुसार, प्रत्येक जागतिक धर्म एक आणि समान प्राचीन सत्य आणि तत्त्वांवर आधारित आहे. अशा प्रकारे थिऑसॉफी म्हणजे एक सार्वत्रिक शिकवण आहे जी सर्व धर्मांचा आधार असलेल्या सत्यांच्या शरीराबद्दल बोलते. तथापि, धर्माच्या शुद्ध आणि मूळ शिकवणी अंधश्रद्धा आणि अज्ञानामुळे दूषित आणि अस्पष्ट झाल्यामुळे, ज्ञानाचे हे वैश्विक शरीर विकृत झाले. थिऑसॉफिकल चळवळ ही वेगवेगळ्या परंपरा, धर्म आणि तत्त्वज्ञानांमध्ये निहित असलेल्या शाश्वत सत्यांचा शोध घेण्यासाठी आणि त्यांना शुद्ध स्वरूपात लोकांसमोर सादर करण्याचा प्रतिसाद होता. पूर्वेकडील तात्विक संकल्पनांचा (जसे की पुनर्जन्म, कर्म आणि योग) पश्चिमेकडे परिचय करून देण्यात थिओसॉफिस्टचा मोठा सहभाग होता.
जसे की, थिओसॉफी हा धर्म नाही. थिऑसॉफिस्ट कोणत्याही धर्माचे पूर्णत: स्वतंत्र आहेत, परंतु त्यांना हे देखील माहित आहे की कोणत्याही विशिष्ट धर्माशी संबंधित असणे किंवा स्वत:ची ओळख असणे त्यांच्यासाठी आवश्यक किंवा आवश्यक नाही. थिऑसॉफिकल चळवळीचे ब्रीदवाक्य ‘सत्यापेक्षा उच्च कोणताही धर्म नाही.’ शिवाय, थिऑसॉफी विशिष्ट धर्म किंवा तत्त्वज्ञानाशी जोडलेली नाही आणि म्हणून, कोणत्याही विशिष्ट प्रणालीला प्रोत्साहन देत नाही किंवा संकल्पनांच्या निश्चित संचापर्यंत स्वत:ला मर्यादित करत नाही.
थिओसॉफी नवीन युगातील ज्ञान आहे का?
थिऑसॉफिकल चळवळीचा इतिहास पाहिल्यानंतर, थिओसॉफीच्या स्वरूपाचे परीक्षण करणे योग्य ठरेल. थिओसॉफी ‘नवीन युगातील शहाणपण’ आहे की मूलभूतपणे काहीतरी वेगळे आहे?
थिओसॉफी अंतर्गत शिकवणींचे सार शोधण्याचा आणि स्पष्ट करण्याचा प्रयत्न करते, जे मोठ्या संख्येने धर्म आणि तत्त्वज्ञानांमध्ये मूलभूत आणि वैश्विक आहेत. मास्टर केएच (ज्यांच्याकडे एचपीबीचे गुरू आहेत आणि ते थिओसॉफिकल चळवळीशी जवळून संबंधित होते) यांच्या मते, “जगाचे लक्ष वेधण्यासाठी थिओसॉफी नवीन उमेदवार नाही, तर केवळ मानवजातीच्या अगदी लहानपणापासूनच ओळखल्या गेलेल्या तत्त्वांचे पुनरुत्थान आहे.”
गुरुच्या चरणी
अॅट द फीट ऑफ द मास्टर (1910) अॅलसीओनचा एक थिऑसॉफिकल क्लासिक म्हणून प्रशंसित आहे. या पुस्तकात गुरुंनी शिष्याला (अॅलसीओन) आध्यात्मिक मार्गावर पाय ठेवण्यासाठी दिलेल्या प्राथमिक सूचनांचा समावेश आहे. मजकूराचा बारकाईने अभ्यास केल्यावर असे दिसून येते की या पुस्तकात दिलेल्या शिकवणी आणि वैदिक धर्मग्रंथातील शिकवणी यांच्यात खूप साम्य आहे. याचे बारकाईने परीक्षण करूया.
एक तर, उपनिषदे, वेदांचा एक भाग, हे प्राचीन संस्कृत ग्रंथ आहेत ज्यात हिंदू धर्माच्या काही केंद्रीय तात्विक संकल्पना आणि कल्पना आहेत. यातील काही संकल्पना बौद्ध आणि जैन धर्माशी सामायिक आहेत. उपनिषदांना सामान्यत: वेदांत असे संबोधले जाते. वेदांत या शब्दाचा अर्थ ‘अंतिम अध्याय, वेदाचे भाग’ आणि पर्यायाने ‘वस्तु, वेदाचा सर्वोच्च उद्देश’ असा केला गेला आहे. संस्कृत शब्द उपनिषद स्वत:च “उपा” (ज्याचा अर्थ आहे) आणि नि-साद (किंवा बसणे) या शब्दांपासून आला आहे. उपनिषद या शब्दाचाच अर्थ ‘जवळ बसणे’ किंवा आध्यात्मिक ज्ञान प्राप्त करताना शिक्षकाच्या पायाजवळ बसलेला विद्यार्थी असा होतो (लक्षात घ्या की सर्व पूर्वेकडील परंपरांमध्ये, विद्यार्थी नेहमी त्या पातळीपेक्षा खालच्या पातळीवर बसतो. शिक्षक, म्हणजे विद्यार्थ्याचे मुकुट चक्र नेहमी शिक्षकाच्या खाली असते).
दुसरे म्हणजे, अॅलसीओनला त्याच्या गुरूकडून काही विशिष्ट सूचना मिळाल्या. आध्यात्मिक मार्गावर चालण्यासाठी चार पात्रता होती, ती म्हणजे:
1.भेदभाव (योगायोग्य भेद करण्याची कुवत)
2.इच्छाहीनता
3.चांगले आचरण (सहा गुण)
4.प्रेम
अॅलसीओन म्हणाले, ‘मला माहित आहे की यापैकी काही पात्रतेच्या नावांप्रमाणेच वेगळ्या पद्धतीने अनुवादित केले आहेत, परंतु सर्व बाबतीत, मला समजावून सांगताना मी स्वत: मास्टरने वापरलेली नावे वापरत आहे.’
आता आध्यात्मिक मार्गावर चालण्यासाठी आदि शंकराचार्यांच्या (788-820) शिकवणी पाहू:
विवेक (किंवा वास्तविक आणि अवास्तव आणि सत्य आणि असत्य यांच्यातील विवेक किंवा भेदभाव)
वैराग्य (किंवा इंद्रिय वस्तूंबद्दल वैराग्य)
षड-संपत (सहा गुण किंवा खजिना)
मुमुक्षुत्व (किंवा आध्यात्मिक मुक्तीची तळमळ)
आध्यात्मिक तळमळ किंवा आध्यात्मिक तहान मुकुट चक्राद्वारे येते. मुकुट चक्र सक्रिय होण्यासाठी, हृदय चक्र प्रथम सक्रिय करणे आवश्यक आहे, म्हणजे, प्रेम असणे आवश्यक आहे. हे तेच तत्त्व आहे जे ट्विन हार्ट्सवर ध्यान
करण्याच्या प्रक्रियेत वापरले जाते, जिथे हृदय चक्र मुकुट चक्रापूर्वी सक्रिय होते.
थिऑसॉफी आणि इतर प्राचीन परंपरा (या प्रकरणात, हिंदू परंपरा) यांच्यात मजबूत साम्य आहे हे लक्षात घ्या. आणखी एक उदाहरण पाहू.
तीन मूलभूत प्रस्ताव
आदि शंकराचार्यांनी संपूर्ण वेदांत तत्त्वज्ञानाचा सारांश तीन वाक्यांमध्ये मांडला आहे, विशेषत: :
ब्रह्म (सर्वोच्च देव) हाच खरा (शनि) आहे.
जग (जगत) अवास्तव आहे (मिथ्या).
शेवटी, ब्रह्म आणि आत्मा (जीव) यांच्यात फरक नाही.
थिओसॉफिकल साहित्यातील सर्वात महत्त्वाचे पुस्तक म्हणजे एचपीबीचे द सिक्रेट डॉक्ट्रीन. एचपीबीद्वारे गणना केलेले तीन मूलभूत प्रस्ताव खालीलप्रमाणे आहेत:
एक सर्वव्यापी, शाश्वत, अमर्याद आणि अपरिवर्तनीय तत्त्व ज्यावर सर्व अनुमान करणे अशक्य आहे कारण ते मानवी संकल्पनेच्या शक्तीच्या पलीकडे आहे आणि केवळ कोणत्याही मानवी अभिव्यक्ती किंवा समानतेने ते कमी केले जाऊ शकते.
– आज्ञा कोयंडे
Home महत्वाची बातमी ब्रह्मविद्या
ब्रह्मविद्या
प्राणिक हीलिंगचे अनेक लेख HP Blavatsky, Annie Besant, CW Leadbeater आणि Alice A Bailey सारख्या लेखकांच्या थिओसॉफिकल आणि गूढ शिकवणींचा संदर्भ देतात. तुमच्या लक्षात आले असेल की आमच्या मागील काही लेखांमध्ये थॉट फॉर्म, द सेव्हन रे, प्राणिक हीलिंग धोकादायक असू शकते का?, पुनर्जन्म आणि आणखी काही अशा संकल्पनांवर चर्चा केली आहे. थिऑसॉफी म्हणजे काय आणि […]