हवामानातील बदल, प्रदूषण किंवा फ्लूमुळे खोकला येणे ही सामान्य बाब आहे. परंतु, जर तुमचा खोकला अनेक आठवडे राहिला आणि औषधे घेऊनही बरा होत नसेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करणे अंगाशी येऊ शकते. सतत राहणारा खोकला हे फुफ्फुसाच्या कर्करोगाचे (Lung Cancer) एक प्रमुख आणि प्राथमिक लक्षण असू शकते, असे कर्करोगतज्ज्ञ (Oncologists) आवर्जून सांगतात.
सामान्य खोकला आणि कर्करोगाचा खोकला यातील फरक
साधारणपणे सर्दी किंवा संसर्गामुळे येणारा खोकला १ ते २ आठवड्यांत बरा होतो. मात्र, फुफ्फुसाच्या कर्करोगात खोकला खालीलप्रमाणे दिसून येतो:
दीर्घकाळ टिकणारा खोकला: ३ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ सतत खोकला असणे.
खोकल्याचे स्वरूप बदलणे: जर तुम्हाला धूम्रपानामुळे आधीपासूनच खोकला येत असेल, तर त्याचा आवाज किंवा तीव्रता अचानक बदलणे.
थुंकीतून रक्त येणे: खोकताना थुंकीसोबत थोडे जरी रक्त किंवा गुलाबी रंगाचा कफ पडल्यास ते गंभीर लक्षण मानले जाते.
खोकताना वेदना होणे: खोकताना किंवा खोल श्वास घेताना छातीत, पाठीत किंवा खांद्यात तीव्र वेदना होणे.
कर्करोगतज्ज्ञांनी सांगितलेली इतर ‘रेड फ्लॅग’ (धोक्याची) लक्षणे
फुफ्फुसाच्या कर्करोगात केवळ खोकलाच नाही, तर शरीरात खालील बदलही दिसून येतात:
श्वास घेण्यास त्रास: किरकोळ काम करताना किंवा चालतानाही श्वास फुलणे.
आवाज बसणे: औषधे घेऊनही अनेक दिवस आवाज घोघरा किंवा बसलेला राहणे.
अचानक वजन कमी होणे: कोणताही व्यायाम किंवा डाएट न करता वजन वेगाने कमी होणे आणि भूक मंदावणे.
सतत थकवा जाणवणे: पुरेशी विश्रांती घेऊनही अत्यंत थकवा आणि अशक्तपणा वाटणे.
वारंवार संसर्ग होणे: ब्रॉन्कायटिस (Bronchitis) किंवा निमोनिया (Pneumonia) सारखे फुफ्फुसाचे संसर्ग वारंवार होणे.
हे लक्षण दिसल्यास काय करावे?
जर तुम्हाला किंवा तुमच्या ओळखीच्या कोणाला ३ आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ खोकला असेल, तर स्वतःच्या मनाने औषधे (Cough Syrups) न घेता डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
महत्त्वाच्या तपासण्या:
छातीचा एक्स-रे (Chest X-Ray)
सीटी स्कॅन (CT Scan)
थुंकीची तपासणी (Sputum Test)
सतत येणारा प्रत्येक खोकला कर्करोग असतोच असे नाही; तो टीबी (TB), दमा (Asthma) किंवा ॲलर्जीमुळेही असू शकतो. मात्र, फुफ्फुसाच्या कर्करोगाचे निदान सुरुवातीच्या टप्प्यात (Early Detection) झाले, तर उपचार अधिक प्रभावी ठरतात आणि रुग्णाचे प्राण वाचू शकतात. त्यामुळे शरीराने दिलेल्या या धोक्याच्या सूचनेकडे दुर्लक्ष न करता वेळेवर वैद्यकीय तपासणी करून घेणे हाच बुद्धिमत्ता आहे.