रजोनिवृत्ती ही स्त्रियांच्या आयुष्यातील एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे. ती साधारणपणे ४५ ते ५५ वयोगटात सुरू होते. या काळात, स्त्रियांच्या शरीरातील इस्ट्रोजेनची पातळी झपाट्याने कमी होते. इस्ट्रोजेन केवळ प्रजननक्षमतेसाठीच आवश्यक नाही, तर ते हाडे मजबूत ठेवण्यातही महत्त्वाची भूमिका बजावते. जेव्हा त्याची पातळी कमी होते, तेव्हा हाडांची घनता देखील कमी होते, ज्यामुळे हाडे झिजण्याचा धोका वाढतो.
ALSO READ: शरीरात पोटॅशियमची कमतरताची लक्षणे, कारणे उपाय जाणून घ्या
रजोनिवृत्ती सुरू झाल्यानंतरच्या ५ ते १० वर्षांत, महिलांच्या हाडांमधील खनिजांची घनता झपाट्याने कमी होऊ शकते, ज्यामुळे हाडे मोडण्याचा धोका वाढतो. या लेखात, या काळात महिलांना जाणवू शकणारी लक्षणे, तसेच ती कशी टाळता येतील हे आम्ही स्पष्ट करणार आहोत.
रजोनिवृत्ती आणि हाडे यांच्यातील संबंध
आपली हाडे मोडल्यास किंवा त्यांना तडा गेल्यास ती पुन्हा तयार होऊ शकतात. नवीन हाडे तयार होण्याची प्रक्रिया तारुण्यात सर्वात जास्त सक्रिय असते. तथापि, वाढत्या वयानुसार आणि रजोनिवृत्तीनंतर ही प्रक्रिया मंदावते. इस्ट्रोजेन हाडांना तुटण्यापासून वाचवते. इस्ट्रोजेनच्या कमतरतेमुळे हाडांचे नुकसान अधिक वेगाने होते. यामुळेच रजोनिवृत्तीनंतर महिलांची हाडे अनेकदा कमकुवत आणि पोकळ झाल्याचा अनुभव येतो.
ALSO READ: पावसाळ्यात डोळ्यांच्या संसर्गाचा धोका वाढतोय! डोळ्यांची अशी घ्या योग्य काळजी
हाडे कमजोर होण्याची सुरुवातीची लक्षणे
सतत पाठदुखी
मणक्यातील अशक्तपणामुळे सतत पाठदुखी आणि कंबरदुखी होऊ शकते. हे ऑस्टियोपोरोसिससारख्या हाडांच्या आजारांचे लक्षणही असू शकते.
उंची कमी असणे
वाढत्या वयानुसार तुमची उंची कमी होत असल्यास, ते पाठीच्या कण्यातील हाडे कमकुवत होत असल्याचे किंवा आकुंचन पावत असल्याचे लक्षण असू शकते. जेव्हा हाडांची घनता कमी होते, तेव्हा त्याचा परिणाम पाठीच्या कण्यावर होतो. यामुळे व्यक्ती वाकून चालते, ज्यामुळे ती कमी उंचीची दिसते.
किरकोळ जखमांमुळे होणारे फ्रॅक्चर
वाढत्या वयात रजोनिवृत्तीनंतर हाडांवर परिणाम झाल्यामुळे, साध्या दुखापतीमुळे किंवा किंचित पडल्यानेही नितंब, मनगट किंवा पाठीचा कणा मोडण्याचा धोका असतो.
ALSO READ: पेरिमेनोपॉजची लक्षणे रजोनिवृत्तीच्या किती वर्षे आधी सुरू होऊ शकतात?जाणून घ्या
रजोनिवृत्तीनंतर हाडे कमकुवत का होतात?
वाढत्या वयानुसार, हाडांच्या पुनर्निर्मितीची प्रक्रिया मंदावते.
व्हिटॅमिन डी आणि कॅल्शियमच्या कमतरतेमुळे हाडांची घनता कमी होते.
वाढत्या वयामुळे महिला जास्त काम करत नाहीत, त्यामुळे त्यांच्या हाडांच्या आरोग्यावर परिणाम होतो.
मद्यपान आणि धूम्रपानामुळे महिलांमध्ये हाडांची झीज देखील वाढू शकते.
जर महिलेच्या कुटुंबातील कोणाला आधीपासूनच ऑस्टियोपोरोसिस असेल, तर धोका वाढू शकतो.
रजोनिवृत्तीनंतर हाडे कशी मजबूत करावी
कॅल्शियम आवश्यक आहे
महिलांनी आपल्या आहारात दूध, चीज, नाचणी, दही, तीळ आणि हिरव्या पालेभाज्यांचा समावेश करावा. हे सर्व कॅल्शियमचे उत्तम स्रोत मानले जातात.
व्हिटॅमिन डी आवश्यक आहे
सकाळचा सूर्यप्रकाश आणि व्हिटॅमिन डी युक्त पदार्थ कॅल्शियमच्या शोषणात मदत करतात, ज्यामुळे हाडांच्या नुकसानीचा धोका कमी होतो.
व्यायाम
जलद चालणे, योग, स्ट्रेंथ ट्रेनिंग आणि पायऱ्या चढणे या सर्वांमुळे हाडे मजबूत होतात आणि लठ्ठपणा नियंत्रणात ठेवण्यासही मदत होते.
पुरेसे प्रथिने मिळवणे महत्त्वाचे आहे
स्नायू आणि हाडे या दोन्हींसाठी प्रथिने आवश्यक आहेत. रजोनिवृत्तीनंतर हाडे कमकुवत होऊ नयेत म्हणून, व्हिटॅमिन डी आणि कॅल्शियमसोबत प्रथिनांचे सेवन करणे महत्त्वाचे आहे.
बोन मिनरल डेन्सिटी चाचणी आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याद्वारे हाडांच्या आरोग्याचे वेळोवेळी मूल्यांकन केले जाऊ शकते. तज्ञांच्या मते, ६५ वर्षांवरील महिला आणि ज्यांना धोका आहे त्यांच्यासाठी बीएमडी चाचणी फायदेशीर ठरू शकते. हाडे कमकुवत, निरोगी आहेत की त्यांना ऑस्टिओपोरोसिसचा धोका आहे, हे ठरवण्यासाठी या चाचणीद्वारे मदत होऊ शकते.
रजोनिवृत्तीनंतर महिलांमध्ये हाडांची झीज होण्याचा धोका वाढतो. तथापि, लवकर निदान आणि निरोगी जीवनशैलीमुळे हा धोका कमी करता येतो. पाठ वाकणे, पाठदुखी किंवा वारंवार हाडे मोडणे यांसारख्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये. निरोगी आणि मजबूत हाडांसाठी व्हिटॅमिन डी आणि कॅल्शियमने समृद्ध आहार, व्यायाम आणि हाडांच्या खनिज घनतेची तपासणी आवश्यक आहे.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By – Priya Dixit