उच्च रक्तदाब असलेले लोक डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्यानंतर सौम्य योगासने, साधे स्ट्रेचिंग, नैसर्गिक श्वासोच्छ्वासाचे व्यायाम आणि शवासन यांसारख्या व्यायामांचा त्यांच्या दैनंदिन जीवनात समावेश करू शकतात. तज्ञांच्या सल्ल्याशिवाय अवघड आसने, कष्टदायक तंत्रे आणि दीर्घकाळ श्वास रोखून धरण्याची आवश्यकता असलेले व्यायाम टाळावेत.
ALSO READ: मनःशांती आणि सकारात्मकतेसाठी करा ही ३ योगासने; ताण-तणाव कमी करण्यास होऊ शकते मदत!
उच्च रक्तदाब (हायपरटेन्शन) ही आजकाल एक सामान्य आरोग्य समस्या बनली आहे. बदलती जीवनशैली, तणाव, कमी शारीरिक हालचाल आणि आहाराच्या सवयींमुळे धोका वाढू शकतो. अशा परिस्थितीत, औषधोपचारांसोबतच जीवनशैलीतील बदल महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळे, अनेक लोकांना प्रश्न पडतो की उच्च रक्तदाबासाठी योग करणे शक्य आहे का आणि कोणती योगासने तुलनेने सुरक्षित मानली जातात.
उच्च रक्तदाब असलेल्या व्यक्तीने नेहमी आपल्या क्षमतेनुसार हलक्या व्यायामाने सुरुवात करावी. विशेषतः जर रक्तदाब खूप जास्त असेल, हृदयरोग असेल, चक्कर येत असेल किंवा इतर कोणतीही पूर्व-अस्तित्वात असलेली आरोग्य समस्या असेल, तर योग सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा प्रशिक्षित योग तज्ञाचा सल्ला घेणे उत्तम आहे.
चला जाणून घेऊया की उच्च रक्तदाब असणाऱ्यांनी कोणते योगासने करणे फायदेशीर आहे.
ALSO READ: बद्धकोष्ठता आणि गॅसने त्रस्त आहात? रोज करा मलासन; पोटाच्या समस्या कमी करण्यास होऊ शकते मदत!
ताडासन
जर तुम्ही नुकतेच योगाभ्यास सुरू केले असतील, तर तुम्ही ताडासनासारख्या सोप्या उभ्या व्यायामांनी सुरुवात करू शकता.
सरळ उभे राहा आणि शरीराचे वजन दोन्ही पायांवर समान ठेवा.
पाठीचा कणा नैसर्गिकरित्या सरळ ठेवा आणि खांदे सैल सोडा.
या काळात तुमचा श्वासोच्छ्वास सामान्य ठेवा.
शरीरावर विनाकारण दबाव टाकण्याचा किंवा श्वास रोखून धरण्याचा प्रयत्न करू नका.
यांसारखे सोपे व्यायाम नवशिक्यांना शरीराची स्थिती आणि संतुलन यावर लक्ष केंद्रित करण्यास मदत करू शकतात.
लक्षात ठेवा: व्यायाम करताना तुम्हाला चक्कर आल्यास, अशक्तपणा जाणवल्यास, छातीत अस्वस्थ वाटल्यास किंवा श्वास घेण्यास त्रास होत असल्यास, ताबडतोब थांबा.
ALSO READ: पावसाळ्यात जिम जाऊ शकत नाही, घरी कोणते व्यायाम करावेत?
स्ट्रेचिंग
उच्च रक्तदाब असलेल्या व्यक्तीने योगाभ्यास सुरू करताना थेट अवघड आसने करायला सुरुवात करण्याची गरज नाही.
हलके स्ट्रेचिंग आणि सौम्य शारीरिक हालचालींनी सुरुवात करणे हा एक चांगला पर्याय असू शकतो.
मान, खांदे, हात आणि पाय यांचे सौम्य स्ट्रेचिंग करताना, शरीराला हिसका देणे टाळा. प्रत्येक हालचाल आरामदायक मर्यादेत ठेवा.
तुम्हाला योगाभ्यास जितका अधिक सहज वाटेल, तितकी जास्त शक्यता आहे की तुम्ही तो दीर्घकाळासाठी तुमच्या दैनंदिन दिनचर्येत समाविष्ट कराल.
शवासन
शवासनाने आपले शरीर आणि मन शांत करा
योगामध्ये, अभ्यासानंतर शरीराला आराम देण्यासाठी आणि तणावमुक्त होण्यासाठी शवासनाचा वापर केला जातो.
योगाभ्यासातील विश्रांतीचा भाग उच्च रक्तदाब असलेल्या लोकांसाठीही उपयुक्त ठरू शकतो.
पाठीवर आरामात झोपा, शरीर शिथिल ठेवा आणि श्वास नैसर्गिकरित्या घेऊ द्या.
या दरम्यान कोणताही दाब देण्याची किंवा श्वास रोखून धरण्याची गरज नाही.
उच्च रक्तदाबाच्या व्यवस्थापनामध्ये तणावावर नियंत्रण ठेवणे हा एक महत्त्वाचा भाग आहे आणि योगासारख्या कृती तणाव व्यवस्थापनासाठी मदत करू शकतात.
प्राणायाम करताना विशेष काळजी घ्या
जर तुम्हाला उच्च रक्तदाबाचा त्रास असेल तर स्वतःहून सर्व प्रकारचे प्राणायाम करणे योग्य नाही.
विशेषतः ज्या श्वासोच्छ्वास तंत्रांमध्ये बराच वेळ श्वास रोखून धरावा लागतो किंवा खूप जोर लावावा लागतो, ती तज्ञांच्या सल्ल्याशिवाय करू नयेत.
सुरुवातीला सामान्य, नैसर्गिक श्वासोच्छ्वासावर लक्ष केंद्रित करणे उत्तम आहे. जबरदस्तीने श्वास लांबवण्याचा किंवा रोखून धरण्याचा प्रयत्न करू नका.
कोणताही श्वासोच्छ्वासाचा व्यायाम करताना तुम्हाला चक्कर आल्यास, अस्वस्थ वाटल्यास किंवा श्वास घेण्यास त्रास होत असल्यास, तो सराव ताबडतोब थांबवा.
बीपी नियंत्रणात ठेवण्यासाठी तुम्ही अनुलोम-विलोम , चंद्रभेदी , भ्रामरी आणि शीतली प्राणायामचा सराव करू शकता.
योगाभ्यास करताना या चुका करू नका
अजिबात श्वास रोखून धरू नका
योगाभ्यास किंवा कोणताही व्यायाम करताना श्वास रोखून धरणे योग्य नाही. श्वास नियमित आणि लयबद्ध ठेवणे महत्त्वाचे आहे. उच्च रक्तदाब असलेल्या व्यक्तींनी, जोर लावून श्वास घेण्याच्या किंवा दीर्घकाळ श्वास रोखून धरण्याच्या तंत्रांबाबत विशेष सावधगिरी बाळगावी.
अवघड आसने करण्याची घाई करू नका
शीर्षासन, सर्वांगासन किंवा इतर अवघड उलटी आसने पाहिल्यानंतर लगेच ती करण्याचा प्रयत्न करू नका. उच्च रक्तदाब असलेल्या व्यक्तीला काही आसनांमध्ये बदल करण्याची किंवा ती टाळण्याची आवश्यकता असू शकते.
शरीरावर जबरदस्तीने दाब देऊ नका
योगामधील तुमच्या लवचिकतेची इतरांशी तुलना करण्याची गरज नाही. तुमच्या शरीराला जितके सहज जमेल तितका सराव करा.
स्वतःहून औषध घेणे बंद करू नका
योगाभ्यासानंतर तुमच्या रक्तदाबात सुधारणा झाली तरी, स्वतःहून औषधे कमी करण्याचा किंवा थांबवण्याचा निर्णय घेऊ नका. उपचारांमध्ये बदल केवळ तुमच्या डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच केले पाहिजेत.
अस्वीकरण (Disclaimer) : या लेखात दिलेली माहिती आणि उपाय सामान्य माहितीवर आधारित आहे. या माहितीची पूर्णता, विश्वासार्हता आणि अचूकता याबाबत वेबदुनिया कोणतीही हमी देत नाही. अधिक माहितीसाठी संबंधित तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.
Edited By – Priya Dixit