शांभवी मुद्रा ही शिव मुद्रा किंवा भैरवी मुद्रा म्हणूनही ओळखली जाते. शांभवी मुद्रा करणे कठीण आणि अतिशय सोपे असे दोन्ही आहे. जर ती योग्यरित्या केली नाही, तर ती कठीण होते, पण जर ती योग्यरित्या केली, तर ती खूप सोपी होते. उदाहरणार्थ, जर तुम्हाला कैलास पर्वताचा मार्ग माहित असेल, तर तुम्ही तिथे सहज पोहोचाल, पण जर तुम्हाला तो माहित नसेल, तर तुम्ही वाट चुकता. म्हणून, प्रथम गुरूंकडून शांभवी शिका आणि ती समजून घ्या. तिचे सविस्तर वर्णन अमांसक योग, शिव संहिता आणि हठयोग प्रदीपिका या ग्रंथांमध्ये आढळते.
ALSO READ: मधुमेहाचा धोका कमी करण्यासाठी दररोज करा हे ३ योगासन; आरोग्य राहील निरोगी
शांभवी मुद्रा पद्धत: ही मुद्रा अनेक प्रकारे केली जाते. सोप्या पद्धतीपासून सुरुवात करून अधिक क्लिष्ट पद्धतींपर्यंत जा. थोड्याफार फरकाने, सर्व पद्धती सारख्याच आहेत. भुवयांकडे किंवा आज्ञा चक्राकडे टक लावून पाहत ध्यान करणे, ही यामागील मूळ कल्पना आहे.
१. पहिली पद्धत: सुखासनात बसा. दोन्ही हातांची तर्जनी अंगठ्यांनी दाबा. आता, उरलेली तीन बोटे सरळ ठेवा आणि तळहात गुडघ्यांवर ठेवा. याला ज्ञान मुद्रा म्हणतात. आता, पाठीचा कणा सरळ करा, डोके थोडे वर उचला आणि भुवयांकडे पाहत हळूहळू डोळे मिटा. आता, तुमच्या भुवयांवर आणि श्वासावर लक्ष केंद्रित करा.
ALSO READ: केसगळती, कोंडा आणि केसांच्या इतर समस्यांपासून आराम मिळवण्यासाठी करा ही ५ योगासने!
२. दुसरी पद्धत: पाठ सरळ ठेवून आरामदायी स्थितीत बसा. खांदे आणि हात शिथिल ठेवा आणि हात ज्ञानमुद्रेत ठेवा. आपली नजर आज्ञा चक्रावर (भुवयांच्या मधल्या भागावर) केंद्रित करा. या दरम्यान, डोळे अर्धवट उघडे आणि अर्धवट मिटलेले ठेवा. आपल्या श्वासावर लक्ष केंद्रित करा.
३. तिसरी पद्धत: जर तुम्ही त्राटकचा सराव केला असेल किंवा तुम्हाला त्याची माहिती असेल, तर तुम्ही या आसनाचा सराव करू शकता. सर्वप्रथम, पाठीचा कणा आणि मान सरळ ठेवून सिद्धासनात बसा. पापण्या न मिटवता एकटक पाहत राहा. कशावरही लक्ष केंद्रित करू नका. आपले मन खोलवर एकाग्र ठेवा. याचा अर्थ असा की, जर तुम्ही डोळे उघडे ठेवून झोपण्याचा प्रयत्न केला, तर तुमचे डोळे हळूहळू तुमच्या भुवयांवर स्थिरावतील.
ALSO READ: मोबाईल नेकचा त्रास टाळायचा आहे? मानदुखीपासून आरामासाठी करा ही ५ सोपी योगासने
४. चौथी पद्धत: काही साधू या पद्धतीचा अवलंब करतात. प्रथम, कोणत्याही आरामदायक स्थितीत बसून ध्यानाची मुद्रा धारण करावी. त्यानंतर, सांभवी मुद्रा करताना, दोन्ही डोळे वरच्या दिशेने मेंदूत न्यावेत. सुरुवातीला अंधार दिसतो, पण हळूहळू दिव्य प्रकाशाची दृश्ये दिसू लागतात.
तुमचे दोन्ही डोळे वरच्या दिशेने उचला. याचा अर्थ तुमच्या भुवयांवर लक्ष केंद्रित करणे. सुरुवातीला यामुळे वेदना होऊ शकतात, पण सरावाने ते कमी होईल. जेव्हा तुम्ही हे करू शकाल, तेव्हा तुम्हाला मध्यभागी एक वक्र रेषा दिसेल. जोपर्यंत शक्य आहे तोपर्यंत तुमचे डोळे या स्थितीत टिकवून ठेवा. शांभवी मुद्रा करताना तुमचा श्वासोच्छ्वास सामान्य ठेवा.
कालावधी- सुरुवातीला, हे आसन सोयीस्कर वाटेल तितका वेळ करा आणि नंतर हळूहळू त्याचा सराव वाढवा.
आध्यात्मिक फायदे- यामुळे आज्ञा चक्र जागृत होते आणि साधक त्रिकाल्ज्ञ बनतो. यात प्रावीण्य मिळवल्याने व्यक्ती भूत आणि भविष्यकाळ जाणू शकते. जेव्हा डोळे उघडे असूनही काही दिसत नाही, तेव्हा त्या अवस्थेला शांभवी मुद्रा म्हणतात. अशा अवस्थेत तुम्ही झोपेचा तसेच ध्यानाचा आनंद घेऊ शकता. हा एक अत्यंत कठीण सराव आहे. याउलट, जेव्हा डोळे बंद असतात आणि तुम्हाला दिसते, तेव्हा हा देखील एक अत्यंत कठीण सराव आहे. पण दोन्ही शक्य आहेत. यामुळे ध्यानामध्ये अनेक फायदे मिळतात.
शारीरिक फायदे: शांभवा मुद्राचा सराव केल्याने हृदय आणि मनाला शांती मिळते. योग्याचे लक्ष हृदयावर केंद्रित होते. असे म्हटले जाते की यामुळे मेंदूच्या एका विशिष्ट भागातील न्यूरॉन्सची संख्या वाढते. यामुळे मेंदूमध्ये प्रचंड समन्वय निर्माण होतो, ज्यामुळे मानसिक क्षमता वाढते. यामुळे स्मरणशक्तीही सुधारते. यामुळे निद्रानाशापासून आराम मिळतो, ज्यामुळे व्यक्तीला शांतपणे झोप लागते. यामुळे तणाव कमी होतो आणि आत्मविश्वास वाढतो. मधुमेह, डोकेदुखी, लठ्ठपणा आणि थायरॉईडच्या समस्यांसाठी नियमित सराव फायदेशीर ठरू शकतो.
अस्वीकरण: वेबदुनियावर आरोग्य, सौंदर्य प्रसाधने, आयुर्वेद, योग, धर्म, ज्योतिष, वास्तु, इतिहास, पौराणिक कथा इत्यादी विषयांवर प्रकाशित/प्रसारित केलेले व्हिडिओ, लेख आणि बातम्या केवळ जनहित लक्षात घेऊन तुमच्या माहितीसाठी आहेत. वेबदुनिया या बाबींच्या सत्यतेची पुष्टी करत नाही. यापैकी कोणत्याही गोष्टीचा वापर करण्यापूर्वी नेहमी तज्ञांचा सल्ला घ्या.
Edited By – Priya Dixit