अनेकदा लोक हृदयविकाराच्या झटक्याचा संबंध फक्त छातीत होणाऱ्या तीव्र वेदनेशी जोडतात. परंतु, वैद्यकीय शास्त्रानुसार हृदयविकाराचा झटका आल्यावर वेदना शरीराच्या इतर भागांतही पसरू शकतात, ज्याला ‘रेफर्ड पेन’ (Referred Pain) म्हणतात. यामध्ये जेव्हा हृदयाच्या स्नायूंना पुरेसा ऑक्सिजन किंवा रक्तपुरवठा मिळत नाही, तेव्हा मेंदूकडे जाणाऱ्या चेतातंतूंच्या (Nerves) सिग्नलमुळे ही वेदना छातीतून मान, खांदे, पाठ आणि थेट खालच्या जबड्यापर्यंत (Lower Jaw) पसरते.
१. जबड्याचे दुखणे आणि हृदयविकार यांचा संबंध कसा असतो?
हृदयाला रक्तपुरवठा करणाऱ्या वाहिन्यांमध्ये अडथळा निर्माण होतो, तेव्हा हृदयाचे स्नायू ताणले जातात. हृदयाकडून मेंदूकडे वेदनेचे संदेश वाहून नेणारे चेतातंतू हेच मान आणि जबड्याच्या भागातून जाणाऱ्या चेतातंतूंशी जोडलेले असतात. त्यामुळे मेंदूला ही वेदना छातीसोबतच जबड्यात होत असल्याचा भास होतो.
खालचा जबडा: हृदयविकाराशी संबंधित वेदना ही सहसा खालच्या जबड्यात (Lower Jaw) जाणवते.
कधी जाणवते?: ही वेदना अचानक सुरू होऊ शकते किंवा शारीरिक श्रम (उदा. पायऱ्या चढणे, जलद चालणे) करताना वाढू शकते आणि विश्रांती घेतल्यावर थोडी कमी होऊ शकते.
२. सामान्य दात/जबड्याचे दुखणे आणि हृदयविकाराचे दुखणे यातील फरक
सामान्य दात/जबड्याचे दुखणे : एका विशिष्ट दातामध्ये किंवा जबड्याच्या सांध्यात. दात किडणे, हिरड्यांची सूज किंवा चघळताना त्रास होणे. फक्त तोंडाच्या भागात वेदना किंवा सूज.
हृदयविकाराशी संबंधित जबड्याचे दुखणे : संपूर्ण खालच्या जबड्यात, मान आणि छातीशी जोडलेले. शारीरिक श्रम करताना वेदना वाढणे. छातीत जडपणा, घाम येणे, धाप लागणे यांसारखी लक्षणे.
३. जेव्हा जबडा दुखतो, तेव्हा दिसणारी इतर धोकादायक लक्षणे
जर जबड्याच्या दुखण्यासोबत खालीलपैकी कोणतीही लक्षणे दिसल्यास त्याला सामान्य समजण्याची चूक करू नका:
छातीत अस्वस्थता: छातीच्या मध्यभागी किंवा डाव्या बाजूला जडपणा, दाब, किंवा जळजळ होणे.
डाव्या हातामध्ये वेदना: वेदना छातीतून निघून डाव्या हाताकडे, खांद्याकडे किंवा पाठीमागे पसरणे.
अचानक भरपूर घाम येणे: पंखा किंवा एसी सुरू असतानाही अचानक थंड घाम सुटणे.
श्वास घेण्यास त्रास (धाप लागणे): छातीत वेदना नसली तरीही अचानक श्वास अपुरा पडणे.
चक्कर येणे किंवा मळमळणे: डोके हलके वाटणे, चक्कर येऊन पडल्यासारखे होणे किंवा उलटी आल्यासारखे वाटणे.
४. महिलांमध्ये हे लक्षण अधिक का आढळते?
वैद्यकीय संशोधनानुसार, महिलांमध्ये हृदयविकाराची लक्षणे पुरुषांपेक्षा थोडी वेगळी असतात. महिलांना हृदयविकाराचा झटका येतो तेव्हा छातीत तीव्र वेदना होण्याऐवजी फक्त अचानक तीव्र जेव्हाडा दुखणे, मान दुखणे, थकवा जाचणे, किंवा पाठीत वेदना होणे अशी अप्रत्यक्ष लक्षणे अधिक प्रमाणात दिसून येतात. त्यामुळे महिलांनी जबड्याच्या अचानक होणाऱ्या वेदनेकडे दुर्लक्ष करू नये.
५. अशा वेळी काय करावे? (आणीबाणीच्या वेळी घ्यायची काळजी)
१. त्वरित वैद्यकीय मदत घ्या: जर जबड्याचे दुखणे अचानक सुरू झाले असेल आणि सोबत घाम किंवा धाप लागत असेल, तर अजिबात वेळ न घालवता जवळच्या हॉस्पिटलच्या Emergency / ICU विभागात पोहोचा.
२. स्वतः गाडी चालवणे टाळा: रुग्णवाहिका (Ambulance) बोलवा किंवा कोणाची तरी मदत घेऊन तत्काळ हॉस्पिटलमध्ये जा.
३. विश्रांती घ्या: अस्वस्थता जाणवल्यास त्वरित एका जागी शांत बसा, धावपळ करू नका.
४. ईसीजी (ECG) करून घ्या: डॉक्टरांकडे पोहोचल्यावर सर्वात आधी ईसीजी आणि आवश्यक त्या चाचण्या करून घ्या, ज्यामुळे हृदयाची स्थिती त्वरित स्पष्ट होते.
जबड्याचे प्रत्येक दुखणे हे हृदयविकाराचे असतेच असे नाही; ते दात किडणे किंवा जबड्याच्या सांध्याचा आजार (TMJ) यामुळेही असू शकते. परंतु, जर हे दुखणे अचानक, कसल्याही स्पष्ट कारणाशिवाय (दाताचा त्रास नसताना) सुरू झाले असेल आणि सोबत घाम किंवा श्वास घेण्यास त्रास होत असेल, तर तो नक्कीच रेड फ्लॅग (गंभीर इशारा) आहे.