सामान्यतः हृदयविकाराचा झटका म्हटलं की आपल्याला केवळ रक्तवाहिन्यांमधील अडथळे आठवतात. परंतु, वैद्यकीय शास्त्रांनुसार रक्तवाहिन्या पूर्णपणे ब्लॉक नसतानाही हार्ट अटॅक येऊ शकतो. डॉक्टरांच्या मते, ब्लॉकेजव्यतिरिक्त हार्ट अटॅक येण्याची ५ मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

 

१. रक्तवाहिन्यांचे आकुंचन (Coronary Artery Spasm)

काही वेळा हृदयाला रक्तपुरवठा करणाऱ्या वाहिन्यांमध्ये कोणताही कायमस्वरूपी अडथळा नसतो, तरीही त्या अचानक अत्यंत तीव्रतेने आकुंचन पावतात (Spasm). यामुळे हृदयाचा रक्तपुरवठा तात्पुरता थांबतो आणि हार्ट अटॅक येतो.

मुख्य कारणे: अतिप्रमाणात मानसिक ताण, धुम्रपान, अत्यंत थंड हवामान किंवा विशिष्ट औषधांचे दुष्परिणाम.

 

२. रक्तवाहिनी आतील बाजूने फाटणे (SCAD – Spontaneous Coronary Artery Dissection)

या आजारात हृदयाच्या रक्तवाहिनीचा आतील थर अचानक फाटतो. त्यामुळे वाहून जाणारे रक्त या फाटलेल्या भागात साचते आणि अंतर्गत ब्लॉकेज तयार होऊन हृदयापर्यंत रक्त पोहोचणे बंद होते.

कोणाला जास्त धोका: हा आजार विशेषतः ३० ते ५० वयोगटातील महिलांमध्ये, गरोदरपणात किंवा बाळंतपणानंतर आणि तीव्र शारीरिक/मानसिक ताणामुळे जास्त प्रमाणात दिसून येतो.

 

३. हृदयाच्या स्नायूंचे आजार (Cardiomyopathy)

हृदयाचे स्नायू कमकुवत होणे किंवा प्रमाणापेक्षा जास्त जाड होणे यामुळे हृदय योग्य प्रकारे रक्त पंप करू शकत नाही.

उदा. ‘ताकोत्सुबो कार्डिओमायोपॅथी’ (Broken Heart Syndrome): अत्यंत तीव्र दुःख, धक्का किंवा अचानक आलेल्या ताणामुळे हृदयाचे स्नायू तात्पुरते कमकुवत होतात. याची लक्षणे हुबेहूब हार्ट अटॅकसारखीच असतात.

 

४. शरीरातील ऑक्सिजनची तीव्र कमतरता (Type 2 Myocardial Infarction)

जेव्हा शरीराला आणि हृदयाला आवश्यक असणारा ऑक्सिजन आणि प्रत्यक्षात मिळणारा ऑक्सिजन यामध्ये असंतुलन निर्माण होते, तेव्हाही हार्ट अटॅक येतो.

मुख्य कारणे: तीव्र ॲनिमिया (रक्ताची प्रचंड कमतरता), फुफ्फुसाचे गंभीर आजार, अचानक रक्तदाब खूप कमी होणे (Shock) किंवा तीव्र संसर्ग (Sepsis).

 

५. मायक्रोव्हॅस्कुलर आजार (Coronary Microvascular Disease – CMD)

अनेकदा मोठ्या रक्तवाहिन्या पूर्णपणे साफ आणि निरोगी असतात, परंतु हृदयाच्या सूक्ष्म (लहान) रक्तवाहिन्यांमध्ये समस्या असते. या सूक्ष्म वाहिन्या योग्य प्रकारे पसरू शकत नाहीत, ज्यामुळे हृदयाच्या स्नायूंना पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही.

कोणाला जास्त धोका: उच्च रक्तदाब, मधुमेह असणाऱ्या व्यक्ती आणि विशेषतः महिलांमध्ये ही समस्या जास्त आढळते.

 

ही लक्षणे दिसल्यास तत्काळ वैद्यकीय मदत घ्या:

छातीत अचानक होणारी वेदना, जडपणा किंवा अस्वस्थता.

वेदना डाव्या हाताकडे, मान, जबडा किंवा पाठीमागे पसरणे.

अचानक प्रचंड घाम येणे, चक्कर येणे किंवा श्वास घेण्यास त्रास होणे.

 

टीप: हृदयविकाराची कोणतीही लक्षणे जाणवल्यास दुर्लक्ष न करता त्वरित जवळच्या रुग्णालयात जाऊन ईसीजी (ECG) व इतर तपासण्या करून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.

 

अस्वीकारण: ही माहिती सामान्य माहितीवर आधारित आहे. वेबदुनिया याची पुष्टी करत नाही. अधिक अचूक माहितीसाठी संबंधित तज्ञांचा सल्ला घ्यावा.